Frits Verheij
Directeur Smart Energy DNV KEMA

De overgang naar intelligente energienetwerken zal enorm zijn, en zal ook kansen brengen, zegt Frits Verheij, directeur Smart Energy bij het energiekennisbedrijf DNV Kema. Driehonderd Texelse huishoudens. Verschillende kleine en middelgrote bedrijven rond Schiphol. De tuinbouwsector in greenport Venlo.

Het zijn drie voorbeelden van de ruim 20 proeftuinen waarin op dit moment in Nederland smart grids worden getest. Met inzet van overheid, de energiesector en andere bedrijven die nieuwe kansen zien is de ontwikkeling van smart grids in Nederland een van de zeven pijlers van de Topsector Energie.

Energie van de buurman

Een smart grid is een intelligent energiesysteem, waarmee consumenten en bedrijven met een draadloze verbinding in contact staan met grote energiebedrijven en decentrale energieleveranciers (bijvoorbeeld een huizenblok met zonnepanelen in de buurt) en zo hun energieverbruik kunnen reguleren. Verheij: “Een smart grid zorgt ervoor dat gebruikers kunnen handelen met energie: ze kunnen afnemen van anderen en hun eigen overtollige energie verkopen.

De buurman kan zo ook je energieleverancier zijn.” De opkomst van smart grids volgt op twee ontwikkelingen die al volop gaande zijn. “Ten eerste wekken we steeds meer decentrale energie op ¬via zonnecellen, warmtepompen, et- cetera. Het is duidelijk dat we dat over tien jaar niet meer kunnen reguleren met het huidige systeem, dat gericht is op centrale opwekking. Daarnaast zien we steeds meer innovaties waarbij we baat hebben van intelligente digitale systemen.

Waarom zouden we dat niet combineren? Dat zou een gemiste kans zijn”, aldus Verheij. “Het huidige systeem is ontworpen op de piekvraag,” vervolgt hij. “Het is uitgerust om die ene vroege ochtend in een strenge winter aan te kunnen. Dat is duur. Natuurlijk is het voor sommige bedrijven, of bijvoorbeeld ziekenhuizen, cruciaal dat alles het altijd doet.

Maar waarom zou ik het als particulier bij mij thuis erg vinden als de verwarming 5 minuten niet werkt? Mijn internet doet het ook weleens een paar minuten niet. Of misschien moeten we energie gewoon beter opslaan, zodat die problemen er überhaupt niet zijn.”

Wereldniveau

De ontwikkelingen rondom smart grids begonnen een jaar of tien, vijftien geleden. “De uitvinding van de slimme meter was een stepping stone”, vertelt Verheij. “Rond de eeuwwisseling volgden enkele onderzoeksachtige projecten. Nu zijn we toe aan de proeftuinen: vaak een wijk of een industrieterrein.

De uitvinding van de slimme meter was een stepping stone.

De schaalgrootte zal steeds verder toenemen: nu al wordt gedacht aan een hele stad in plaats van een wijk, of zelfs aan een regio.” Uiteindelijk zullen de smart grids op Europees, of zelfs wereldniveau ons energiegebruik helpen reguleren. Verheij: “Er wordt op nationaal en Europees niveau al veel aan de toekomst gedacht. Globalisering is natuurlijk, ook in de energiesector, al volop aan de gang.

In 2000 werd drie procent van de elektriciteit in Nederland uit het buitenland gehaald, nu is dat al twaalf procent. Bovendien worden de energiebedrijven groter en internationaler.” Technisch moet het volgens Verheij geen enkel probleem zijn de verschillende systemen die per regio of stad gelden op elkaar aan te laten sluiten. “Daarvoor worden standaarden ontwikkeld. Om de marktprincipes op elkaar te la- ten aansluiten is lastiger, maar ook daaraan wordt gewerkt.

Het Smart Energy Collective heeft een eerste raamwerk voor een decentraal energiemarktmodel ontwikkeld dat in heel Europa toepasbaar moet zijn.”

Top-down structuur

Maar voor het zover is, vindt er een “enorme transitie” plaats. “We veranderen het hele systeem,van zeer top naar down, vanuit de grote energiebedrijven nu naar een systeem op huisniveau straks.Dat tweerichtingsverkeer moet aantrekkelijk worden gemaakt. Daarnaast moet de wet- en regelgeving worden aangepast. Nu krijgt een particulier geld voor elektriciteit, ook op momenten dat er al een overschot is. In een normale markteconomie zou je zeggen: dan wordt de prijs lager.

Wat mij betreft moet ik als gebruiker altijd eigenaar blijven van mijn eigen gegevens.

Voor dat soort dingen zijn we gewoon nog niet klaar.” Stappen maken moet ook op het gebied van veiligheid en privacy. Wie beschikt over welke gegevens en zijn de data goed genoeg te beveiligen? “Dat is echt een heel belangrijk thema, voor iedereen. Het European Network Cyber Security is mede daarvoor opgericht.

Wat mij betreft moet ik als gebruiker altijd eigenaar blijven van mijn eigen gegevens. Ik bepaal wie die wel of niet krijgt, niet mijn energieleverancier. Die stap naar maatschappelijke acceptatie is belangrijk. Alle betrokken partijen hebben de verantwoordelijkheid om te laten zien wat de voordelen zijn van deze verandering”,vindt Verheij.

Voortrekkersrol

Van die betrokken partijen zijn er inmiddels heel wat. Met samenwerkingsverbanden als het Smart Energy Collective timmeren de energiesector en het bedrijfsleven in Nederland flink aan de weg. Netbeheerders, energieleveranciers, it- en telecombedrijven, technologieleveranciers, bouwbedrijven en dienstverleners zijn vaak in verschillende samenstellingen en consortia betrokken bij de proeftuinen. In Europa heeft Nederland een voortrekkersrol, aldus Verheij.

“Nederland is wat betreft duurzame energie geen voorloper, maar op dit punt wel. Nederlandse bedrijven zijn redelijk innovatief, gewend om in systemen te denken. Het poldermodel heeft ons geleerd partners en samenwerking te zoeken. Elders bedenkt men eerder puntoplossingen, Nederlanders denken eerder aan het gehele systeem. Dat is mooi, want dat betekent dat we profijt kunnen hebben van die kennis en toepassingen als exportproduct.”