Andre Faaij
Wetenschappelijk directeur Energy Academy Europe & Universiteitshoogleraar energiesysteemanalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen

Wat verstaat u onder energiesysteemintegratie?

De huidige infrastructuur voor energievoorziening is nog grotendeels gebaseerd op gebruik van fossiele brandstoffen.

Voor duurzame energie is een totaal andere infrastructuur nodig. Het is onvoldoende om alleen huizen te isoleren, windmolens of zonnepanelen te plaatsen.

Want alles beïnvloedt elkaar als je er eenmaal mee aan de slag gaat. Er zijn daarnaast compleet andere fabrieken nodig, grote veranderingen in de transportsector en een andere manier van woningbouw met een andere energievoorziening in wijken.

Er moeten dus hele systemen worden veranderd, en nieuwe systemen met elkaar worden geïntegreerd.

Kunt u een voorbeeld geven?

Als je woningen gaat isoleren, dan daalt de vraag naar warmte. Is dan uiteindelijk nog een warmtenet nodig? Soms is het antwoord ‘nee’. Het gaat dus niet meer alleen over duurzame energie produceren.

We moeten de hele energievoorziening in samenhang bekijken. Er zijn bovendien enorme investeringen mee gemoeid en kostenbeheersing is cruciaal. Dat gaat veel verder dan alleen een subsidie voor een bepaalde techniek of een wetsregel voor het bouwen van huizen.

Er is een gecoördineerde aanpak nodig, en het kiezen van slimme momenten om bijvoorbeeld een nieuwe techniek in te voeren of een fabriek te vervangen. Dat zijn echte systeemvragen die spelen bij de energietransitie.

Dat zijn geen makkelijke vragen.

Nee het is een ingewikkelde puzzel. Heel veel disciplines hebben elkaar daarbij nodig en vele actoren moeten samenwerken, zoals overheid, bedrijfsleven, kennisinstituten en burgers. Het vraagstuk van duurzame energie kan niet worden opgelost door alleen een energieleverancier.

Het gaat over het beantwoorden van nieuwe vragen en andere manieren om dingen te organiseren. Kijk naar de elektriciteitssector waar steeds meer zon- en windstroom de rentabiliteit van de conventionele centrales aantast, met kapitaalvernietiging tot gevolg. Hierdoor is het nodig om naar de toekomst toe een slimme planning te maken, zodat we geen ‘foute’ centrales bouwen of investeringen doen.

We moeten dertig à veertig jaar vooruit kijken en de hele markt opnieuw organiseren. Dat vraagt visie, goede onderbouwing en blijvende samenwerking tussen partners. Dat is ook precies het doel van het partnership wat de Energy Academy feitelijk is.

De klimaattop in Parijs, eind 2015, heeft een akkoord opgeleverd met doelen voor het jaar 2050. Zijn we al op de goede weg?

Het gaat helaas nog niet erg snel. Het jaar 2050 klinkt nog ver weg, maar zoals gezegd is een heel nieuwe infrastructuur nodig. Dat is een ongelofelijk grote operatie die veel tijd vraagt. Dertig jaar is dan niet veel. Daarom moeten we de veranderingen niet uitstellen, want dan zijn we later duurder uit, of we halen de doelstellingen niet.

Er is nu al veel wat we kunnen doen, bijvoorbeeld het verhogen van de energieprestatie van woningen. Dat is zelfs in de tijd van premier Lubbers al besproken. Het zou de energie-efficiëntie van de Nederlandse economie structureel verbeteren, de waarde van woningen verhogen en werkgelegenheid stimuleren.

Het is inmiddels voor de meeste woningtypen bekend hoe het kostenneutraal kan. Het wordt echter nog steeds niet uitgevoerd. Op andere terreinen is nog veel onderzoek, ontwikkeling en demonstratie nodig, zoals voor de Biobased Economy, CO2-afvang en –opslag, en nieuwe industriële processen.

Ziet u de komende jaren met vertrouwen tegemoet?

Ik ben niet pessimistisch. Er moet nog veel gebeuren maar ik zie processen versnellen. We vinden bijvoorbeeld LED-licht al heel gewoon en het bedrijfsleven is volop bezig met duurzaamheid. Processen vragen wel een lange adem, maar de energietransitie biedt enorme kansen.

Komen er al steeds meer windmolens en zonnepanelen?

Ja gelukkig wel. Door goede marktopbouw, gedegen onderzoek en ontwikkeling dalen de kosten van bijvoorbeeld offshore windenergie heel snel. Schone energie wordt steeds goedkoper en dat is cruciaal in het transitieproces. Voor offshore windenergie werpt dat nu vruchten af.

Het eerste windmolenpark in het Duitse deel van de Noordzee gaat nu zonder subsidie gerealiseerd worden. Dan geeft fundamentele verschuivingen in de markt. Ook in andere delen van de wereld zien we dat gebeuren. Dat is geweldig!