Sinds enige jaren richt het hoogheemraadschap van Rijnland zich op het verlagen van de energievraag en het zo duurzaam mogelijk invullen van de behoefte die overblijft.

“Onder andere door slim gebruik te maken van onze gemalen”, stelt Sjaak Langeslag, die als dagelijks bestuurslid de portefeuille Voldoende Water onder zijn hoede heeft. “Met gebruik van een vooruitstrevend model voor onze boezemgemalen kijken we bijvoorbeeld goed naar de waterpeilen, grondvochtigheid en weersvoorspellingen." "

"Zodat we precies weten hoeveel water er nog opgenomen kan worden, voordat we moeten malen. Gecombineerd met inspelen op voordeeltarieven voor stroom, creëren we een besparing die weer ruimte geeft om elders te investeren.”

Tegelijkertijd loopt er een programma om ook andere organisatieonderdelen energetisch te verduurzamen, zoals overschakelen op elektrisch rijden, meer gebruik van het OV en besparingsinstrumenten voor op kantoor, zoals het gebruik van zonnepanelen.

Biomassa

Het waterschap gedraagt zich daarbij steeds meer als een energieproducent. Vooralsnog vooral voor eigen gebruik, maar er wordt gewerkt aan projecten waarbij omliggende bedrijven en bewoners meeprofiteren.

Jeroen Haan, dagelijks bestuurder waterketen, zuiveringsbeheer en participatie, wijst voor eigen gebruik onder andere op het winnen van biogas: “Dat is afkomstig uit de biomassa die we overhouden aan het zuiveringsproces en wordt gebruikt binnen onze eigen processen.”

Oppervlaktewater

Voor de omgeving lijken ontwikkelingen op het vlak van thermische energie uit oppervlaktewater kansrijk. Oppervlaktewater warmt in de zomer op. Die warmte kan aan het oppervlaktewater onttrokken worden en ondergronds opgeslagen.

“Door in de winter warm water naar boven te halen en afgekoeld water weer in de bodem in te voeren, blijft de waterbalans in evenwicht, vult Langeslag aan. “Dit principe is bij uitstek geschikt om gebouwen te verwarmen en te koelen.”

"Momenteel loopt er dan ook een pilot met de gemeente Katwijk, woningcorporatie Dunavie en energietransporteur Alliander. Een specifiek gekozen gebied, aangezien daar een permanente stroom oppervlaktewater met een hoge temperatuur is."

“Daar hebben we in de vorm van de woningcorporatie nu de juiste gebruiker bij gevonden. Waarmee we de businesscase doorrekenen en sluitend willen maken. Alle variabelen zijn daarvoor aanwezig.”

Afvalwater

Een stap verder is de ontwikkeling van warmtewinning uit afvalwater. Inwoners voegen door dagelijks gebruik – denk aan douchen - veel warmte toe aan water, waardoor het vrij warm is als het bij het waterschap binnenkomt.

Deze warmte kan met behulp van pompen en warmtewisselaars opgewaardeerd worden om zo gebouwen te kunnen verwarmen. Een vergelijkbare werking als stadsverwarming.

"Via deze methodiek wordt de restwarmte van de afvalwaterzuivering al gebruikt voor de verwarming van zwembad Aarweide en Bedrijventerrein Schoterhoek II in Nieuwkoop. “Het is overigens niet het gezuiverde water dat daarvoor gebruikt wordt, de warmte wordt overgedragen op ander water”, specificeert Haan. “Ook de gemeente Leiden gaat dit gebruiken voor een ijshal en een zwembad.”

Blue energy

Daarnaast loopt een haalbaarheidsonderzoek naar een zogeheten ‘blue energy’ centrale, waarbij energie wordt gewonnen uit het verschil in zoutgehalte tussen twee waterbronnen. Dit wordt bereikt door het mengen van zoet en zout water.

Een voorwaarde daarvoor is dat beide watersoorten aanwezig zijn, zoals bij de Afsluitdijk waar de technologie inmiddels is getest. Haan: “Nu uit onderzoek blijkt dat de omstandigheden in Katwijk beter zijn dan op de Afsluitdijk, is de kans groot dat in Katwijk op termijn een rendabele centrale kan worden gerealiseerd, met een mogelijke rol voor Rijnland als launching customer. Het is nog in een vroeg stadium, maar we zitten hiermee in potentie op een grote energiebron.”

Eigendom

Cruciaal voor succes blijken ook de juiste samenwerkingsverbanden, zoals eerder aangehaald met gemeenten, gebruikers en ook met marktpartijen die de juiste technologieën ontwikkelingen. “Dat vraagt om intensieve communicatie”, stelt Haan.

Minder voor de hand liggend, maar bijzonder belangrijk is volgens hem ook dat er aandacht is voor wie er nu precies iets mag doen met het water en op welk moment. Hij neemt de waterstroom als voorbeeld: de warmte in water wisselt hierdoor enkele keren van eigenaar.

Wanneer het in de leidingen in de grond zit, is het bijvoorbeeld van de drinkwaterbedrijven, binnenshuis van de bewoner, (die de warmte al zou kunnen terugwinnen), eenmaal in de riolering van de gemeente, aangekomen in de zuivering weer van het waterschap en in het oppervlakte weer van niemand. “Dus moeten we goed vastleggen wie wat mag. En vooral wie eraan mag verdienen. Ook daar is samenwerking voor nodig.”

Maatschappelijke rol

Dit alles moet ertoe leiden dat het hoogheemraadschap in 2025 energieneutraal is. “Vandaar dat we inzetten op een mix aan maatregelen. Van bewezen technologieën voor zon- en windenergie tot experimenteren met blue energy. Wanneer die laatste succesvol is op te schalen, verandert onze maatschappelijke rol radicaal en kunnen we een serieuze energieleverancier worden.”