In Scandinavië staakten kortgeleden schoolkinderen voor een gezondere aarde. ‘Het is alles wat we hebben en daar moeten we het mee doen,’ zeggen ze. Jan Houwen, algemeen directeur van Volantis (gevestigd in Venlo, Eindhoven en Geleen), is niet verrast over die bezorgdheid onder de nieuwe lichting wereldburgers. ‘De jongeren van nu zijn erg betrokken bij klimaat en milieu. Je kunt wel zeggen dat jongeren altijd wereldverbeteraars zijn, maar ik merk dat de jeugd van tegenwoordig er veel meer mee bezig is dan vroegere generaties.’

Beleidsmakers roeren zich steeds nadrukkelijker over het thema duurzaamheid. De Nederlandse overheid stelde onder meer een Klimaatakkoord op. Daarin staat dat in 2030 een vermindering van de CO2-uitstoot van 49% behaald moet zijn, vergeleken met 1990. In 2020 dient al 25% gerealiseerd te zijn (eind 2017 was de feitelijke CO2-reductie overigens slechts 13%). Ook in 2030 moet 70% van het Nederlandse elektriciteitsverbruik afkomstig zijn uit een hernieuwbare bron.

'Er is veel werk aan de winkel. Nadrukkelijk ook voor de industriële sector, die 40% van het totale energieverbruik in Nederland voor haar rekening neemt,’ stelt Joris Ketelaars, duurzaamheidsexpert van Volantis. ‘Het Klimaatakkoord stelt de industrie tot doel om voor 2030 14,3 miljoen ton CO2 minder uit te stoten. De industrie moet efficiënter produceren, van warmte gedreven processen naar elektrisch gedreven processen gaan, en restwarmte veel effectiever benutten.’

‘Ogen openen’

De overheid neemt tal van maatregelen om de energievraag te verminderen, duurzame energie te bevorderen en efficiënter om te gaan met fossiele brandstoffen. Huizen bijvoorbeeld worden geïsoleerd en moeten van het gas af, grotere kantoorpanden hebben verplicht energielabels nodig.

Maar hoe doet de industrie het dan, als het gaat om duurzaamheid? Volgens Ketelaars valt dat nog niet mee. ‘De meeste ondernemingen in deze sector zijn er op dit moment niet mee bezig, ook al is het een verplichting. De overheid zegt dat alles wat je kúnt doen om energie te besparen, met een terugverdientijd van minder dan vijf jaar, ook gedaan moet worden. Handhaving hierop is een van de taken van de enkele jaren geleden opgerichte RUD (Regionale Uitvoeringsdienst). Die handhaving stelde voorheen niet veel voor, maar dat is nu toch echt sterk aan het veranderen.’

Ruim 40% van het MKB heeft gelukkig wel de intentie om binnen drie jaar te starten met verduurzamen.

Het industriële bedrijfsleven, dat één primair doel heeft, namelijk dat de schoorsteen moet blijven roken, zal onder druk van de samenleving en de publieke opinie daarom de ogen moeten openen voor een nieuwe realiteit. ‘Ruim 40% van het MKB heeft gelukkig wel de intentie om binnen drie jaar te starten met verduurzamen. Je kunt beginnen met voor de hand liggende zaken,’ aldus Ketelaars. ‘Denk aan dakisolatie van je bedrijf, of bijvoorbeeld warmteterugwinning. En als je innoveert in je producten, betrek daar dan ook je processen bij.’

Ofschoon Nederland een klein land is, zullen alle gezamenlijke inspanningen schelen. Nederland neemt globaal gezien plaats 6 in op de lijst van energieverbruik per hoofd van de bevolking, dus er valt wat te winnen.

‘Het moet anders’

Volantis belegde op 11 september 2018 een seminar over het thema duurzaamheid in haar kantoorgebouw Villa Flora in Venlo, een van ’s lands meest duurzame gebouwen. De meeste aanwezigen hoefden over het belang van het thema niet meer overtuigd te worden. ‘Neem nou de Nederlandse tuinbouw,’ legt één van de tientallen toehoorders uit. ‘Die sector verbruikt 15 miljard kuub gas per jaar. De productie is 70 kilo op elke vierkante meter. Zeer effectief, natuurlijk, maar het kost enorm veel energie. Is dat houdbaar op termijn?’ De seminardeelnemer schudt zijn hoofd. ‘Het zal anders moeten. Om te beginnen is meer bewustwording en draagvlak nodig. Daarna technische oplossingen, waarbij ik heilig geloof dat ieder bedrijf alvast 10% op zijn energie kan besparen, zonder ook maar een enkele investering te hoeven doen.’

Seco

Tijdens het seminar van Volantis spraken vertegenwoordigers van industriële bedrijven die wel al actief verduurzamen. Eén daarvan is Seco Jabro Tools, wereldwijd een toonaangevende leverancier van freesgereedschappen. ‘We werken in onze vestiging in Lottum met vijfenzestig slijpmachines,’ zegt technisch manager Rob Janssen. ‘Daar gaat erg veel olie in om. Maar bij ons zie je en ruik je geen olie. De laatste jaren hebben we veel bespaard op energieverbruik. Zo koelen we olie met een warmtepomp, recyclen we olie en olienevel en is de regeltechniek op een energiebesparende manier verbeterd. Daarnaast zorgt een luchtbehandelingskast voor een aanzienlijke terugwinning van warmte.’

Al met al heeft Seco het gasverbruik gereduceerd met zo’n 135.000 kuub per jaar, en is er substantieel bespaard op olie, afval en CO2-emissies. ‘Iedere medewerker is doordrongen van het belang van duurzaamheid. Sowieso moet je zoiets samen doen en de resultaten monitoren om er een succes van te maken,’ aldus Rob Janssen. ‘In de nabije toekomst denken we aan de toepassing van LED verlichting, zonnepanelen en de aanleg van een warmte koude opslagsysteem.’

De kosten van al die maatregelen? Die zijn te overzien. Want Seco gebruikt onder meer vervangingsinvesteringen als kans en gelegenheid om tegelijk in duurzaamheid te investeren.


Presentatie Rob Janssen van Seco Jabro Tools


Rockwool

Voor industriële grootverbruikers van energie geldt nu al strikte regelgeving. Zo ook voor een andere spreker tijdens het seminar van Volantis: Rockwool, leverancier van innovatieve producten en systemen op basis van steenwol. Deze onderneming valt onder het Emission Trading System (ETS), Europees beleid dat CO2 uitstoot reguleert. In Nederland moeten 450 bedrijven aan deze emissiehandel meedoen.

Rockwool onderschrijft in haar bedrijfsmissie onder andere het Nederlandse Klimaatakkoord (95% CO2 reductie in 2050) en het klimaatakkoord van Parijs, en streeft er daarom naar de CO2 emissie zoveel mogelijk naar 0 te laten dalen.

Overigens ook om financiële redenen: de prijs van een ton CO2 is alleen dit jaar (2018) al explosief gestegen. Er moet een transitie plaatsvinden van zwarte naar groene energie. Innovaties rond en met waterstof, wind, elektrificatie, en biomassa worden omarmd. ‘Omdat we de toekomstige generatie willen kunnen uitleggen wat we aan hun toekomst hebben gedaan,’ verklaart Kirstin Goossens, Rockwools coördinator environment & energy.

Eric Meuwissen, senior projectmanager bij Volantis, legt uit hoe Rockwool werkt aan een schone toekomst. ‘Het komt er onder meer op neer dat we uit bedrijfsprocessen energie halen, die energie transporteren en weer omzetten.' Meuwissen geeft enkele voorbeelden. 'Dankzij ovenmantelkoeling halen we restwarmte uit water. Ook met rookgaskoeling, luchtafzuiging en luchtbehandeling worden aanzienlijke energiebesparingen bereikt. Stelregel is dat als de terugverdientijd van een energieterugwin- of besparingsproject minder dan acht jaar is, het doorgaat'.

Daarnaast onderzoekt Volantis voor Rockwool het verder minimaliseren van transportbewegingen, het optimaliseren van de regeltechniek en is er vanzelfsprekend altijd een open oog en oor voor innovaties. Eric Meuwissen benadrukt, net als Rob Janssen van Seco, dat verduurzamen teamwork is. ‘Je moet iedereen erbij betrekken, voortdurend monitoren, en het proces constant een plek op de agenda geven.’

GIST

Omdat overgaan op verduurzaming vaak een hele stap is, bieden overheden (industriële) bedrijven de helpende hand. Zo is er GIST (Growing Industry through a Sustainability Transition), onderdeel van Interreg Vlaanderen-Nederland.

GIST subsidieert haalbaarheidsstudies naar technologieën en processen die als doel hebben energie- of grondstofverbruik te verminderen. De initiatieven moeten commercieel kansrijk zijn en opschalingspotentieel hebben. Subsidie is beschikbaar voor het middelgrote en grote MKB. Looptijd van het GIST-programma is de periode 2018-2020.

‘Het streven is dat schonere toepassingen eerder van de grond komen. Ook stimuleren we zo technische innovaties die anders, door hoge ontwikkelingskosten en risico’s, de markt misschien niet eens zouden bereiken,’ vertelt Bart van Duyl, namens Interreg Vlaanderen-Nederland één van de sprekers tijdens het seminar van Volantis.

Ik zie de dag komen dat werkzoekenden bewust kiezen voor een werkgever die duurzaamheid hoog op de agenda heeft staan.

In het ontwikkelde Europa is een nieuw perspectief gekiemd, dat snel groeit. In de wereld van vandaag en morgen is geen plaats meer voor vervuiling, verspilling en overmatig verbruik van schaarse grondstoffen. Maatschappelijk wordt het steeds minder getolereerd als je als industrieel bedrijf niet ook bijdraagt aan een schonere wereld.

Joris Ketelaars van Volantis durft zelfs nog een stap verder te gaan. ‘Ik zie de dag komen dat werkzoekenden bewust kiezen voor een werkgever die duurzaamheid hoog op de agenda heeft staan, en dat ze biedingen afslaan van bedrijven die er niets aan doen.’

Het zijn nu schoolkinderen in Scandinavië die ons bewust maken van onze verantwoordelijkheid om de aarde schoon op te leveren aan de volgende generaties. Het ligt voor de hand dat de roep van die kinderen in de voorliggende jaren alleen maar luider zal klinken.