Wim Sinke
Wim Sinke
Manager Programmaontwikkeling Zonne-energie ECN en Hoogleraar Zonne-energie UvA

Wim Sinke, Manager Programmaontwikkeling Zonne-energie bij ECN en Hoogleraar Zonne-energie aan de Universiteit van Amsterdam geeft antwoord. “Vooral saldering maakt zelf opwekken interessant.” Zonne-energie heeft in ons land een lange periode van bescheiden groei doorgemaakt en is de laatst jaren gaan pieken. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) geeft aan dat het aantal zonnepanelen dat in 2012 werd geplaatst groter was dan in alle jaren daar voor bij elkaar.Het aandeel zonnestroom binnen het totale elektriciteitsverbruik is niettemin nog gering.

Het bedraagt momenteel een kleine 0,3 procent, wat overeen komt met het jaarlijkse verbruik van ongeveer 75.000 huishoudens. De groei zit er nu echter in en de ambities zijn hoog. De voornaamste redenen daarvoor zijn de sterke afname van de prijs van systemen in afgelopen twee jaar en de voorziene geleidelijke verdere daling in het komende decennium.

Hoge verwachtingen hebben ervoor gezorgd dat de wereldwijde productiecapaciteit van panelen nog sneller is gestegen dan de marktvraag. Overproductie en prijserosie zijn het gevolg. Dat heeft de recente duikvlucht van paneel- en systeemprijzen veroorzaakt. Daarnaast hebben technische verbeteringen voor hogere opbrengsten en lagere kosten gezorgd. Die zullen ook voor de verdere prijsdaling moeten zorgen. Waar vijf jaar geleden een rendement van zo’n 14 procent representatief was, is dat nu ongeveer 18 procent. Lage systeemprijzen alleen zijn echter nog niet genoeg. “Het is de combinatie met de salderingsregeling die het zelf opwekken stimuleert.

Daarmee is de investering in apparatuur goed terug te verdienen”, stelt Sinke. Hij doelt daarmee op de regeling dat opgewekte zonnestroom volledig verrekend mag worden met verbruikte elektriciteit. Ondanks de positieve waardering verwacht Sinke wel dat dit systeem op langere termijn plaatsmaakt voor een systeem waarbij minimaal onderscheid wordt gemaakt tussen opgewekte elektriciteit die direct zelf wordt gebruikt of opgeslagen en elektriciteit die aan het net wordt teruggeleverd.

Integrale visie

Via de hiervoor genoemde constructie slaat Sinke een brug naar onze oosterburen,die voor lopen in het gebruik van zonne-energie en waar het werkelijk een plek heeft gekregen in de samenleving. Een les die we van Duitsland kunnen leren,is het belang van een integrale visie op de energiehuishouding. Een visie die verder gaat dan zonne-energie alleen en die het mogelijk maakt om slimme manieren van energieopwekking en gebruik snel te ontwikkelen en toe te passen. Volgens Sinke een ontwikkeling die niet alleen ingezet wordt door overheidsbeleid van bovenaf, maar ook door een bottom up-benadering.

We moeten de dynamiek en creativiteit van de zonne-energiesector zélf combineren met een langetermijnvisie van de overheid.

“We moeten de dynamiek en creativiteit van de zonne-energiesector zélf combineren met een langetermijnvisie van de overheid”, zegt Sinke. “Als we het volledig aan de markt overlaten mist de ontwikkeling richting en ontbreekt het noodzakelijke totaalbeeld. Alles in handen van de overheid laten is natuurlijk ook niet wenselijk.” Het CBS geeft daarbij aan dat de Europese landen waar zonnestroom veel belangrijker is dan in Nederland, ook de landen zijn die in het verleden ruimhartiger om zijn gegaan met subsidies. Buiten Duitsland en Italië, waar de bijdrage van zonnestroom in 2012 meer dan 5 procent bedroeg, zijn dat bijvoorbeeld Spanje, Tsjechië en België.

Oplossen energievraagstuk

Ondanks dat de genoemde landen verder zijn, zijn wij volgens Sinke in ons land ook op de goede weg. Het Nationaal Energieakkoord, is volgens hem een stap in de goede richting. Hij wijst daarbij op het belang om ons goed te realiseren dat zonne-energie ondanks het klimaat zelfs in Nederland een grote rol kan spelen bij het oplossen van ons energievraagstuk. “Het is een belangrijke component, die we net zo serieus moeten nemen als windenergie en biomassa.

Bovendien kan zonne-energie snel groeien, zo hebben we in het buitenland gezien. Dat blijkt nog niet duidelijk uit het SER akkoord. Om van zonne-energie een succes te maken moeten we wel verder kijken dan het opwekken van elektriciteit. Even belangrijk zijn bijvoorbeeld integratie in het elektriciteitsnet en integratie in gebouwen en allerlei andere objecten. Daarmee verankeren we duurzame energie echt in het energiesysteem en de samenleving.”

De elektriciteit die je over hebt, sla je op en gebruik je of lever je terug aan het net wanneer de prijs van elektriciteit het hoogst is.

Onder andere door de doelstellingen vanuit de EU om energie duurzaamoptewekken, ziet de hoogleraar dat de belangstelling voor zonne-energie sterk is toegenomen. Dat is begonnen bij de huishoudens en verbreedt zich geleidelijk naar het bedrijfsleven. Sinke: “Bedrijven betalen minder voor stroom en bovendien hebben vele het zwaar door de crisis. Daardoor is het in veel gevallen nu financieel nog minder aantrekkelijk om zelf op te wekken. Bij particulieren ligt dat veel gunstiger en daarom zie je daar een enorme groei, onder meer doordat ze zich verenigen en gezamenlijk initiatieven opzetten.”

Kijkend naar de nabije toekomst, verwacht Sinke dat het gebruik zich spectaculair verder zal ontwikkelen, mede mogelijk gemaakt door steeds efficiëntere, slimmere en goedkopere techniek. De gang van zaken in Duitsland leert bijvoorbeeld dat systemen waar de opslag van elektriciteit in geïntegreerd wordt, steeds gebruikelijker worden. “De elektriciteit die je over hebt, sla je op en gebruik je of lever je terug aan het net wanneer de prijs van elektriciteit het hoogst is.”

Duurzame prijsstelling

Veranderingen in de markt van zonne-energie zullen ook voortkomen uit nieuwe toepassingen en oplossingen. Zo spreekt Sinke van ruiten waar licht doorheen kan schijnen en waar tegelijkertijd energie door wordt opgewekt. “Maar dat is nu nog vooral een idee waarvoor de techniek nog ontwikkeld moet worden”, aldus de hoogleraar. Hij merkt verder op dat de eerder genoemde prijsdalingen positief werken voor het gebruik van zonnestroomsystemen, maar bij andere delen van de mondiale branche voor problemen zorgen. De marges bij producenten zijn geslonken of helemaal verdwenen.

Vele hebben hun deuren moeten sluiten en de overgebleven bedrijven hebben weinig ruimte voorinnovatie. “Met die kaalslag gaat veel waardevols verloren”, stelt Sinke. “Voor de ambitieuze ontwikkeling van zonne-energie op langere termijn is een gezonde business essentieel. Geen duurzame marktgroei of duurzame energiehuishouding zonder een duurzameprijsstelling. ”Hij wijst erop dat de sector in de waan van de dag voorbij kan gaan aan waar het echt om draait: duurzame energieoplossingen op zeer grote schaal toepassen. “Alleen daarmee kunnen we de hoge ambities realiseren die wij nu in allerijl nastreven.”